Lykia Birliği'nin başkenti olan yerleşmenin Lykia dilinde adı Arnna'dır. Xanthos'un kumcusu, Girit kökenli kahraman Sarpedon'dur.Kentin akropolisinden elde edilen yüzey buluntuları yerleşme tarihinin MÖ 8. yy'a değin uzandığını ortaya koydu. MÖ 545'teki Pers işgali sırasında, Harpagos'a karşı sonuna kadar direnen kent halkı tüm Lykia'ya örnek oldu. Ancak bu kahramanca savaşıma karşın işgali engelleyemedi. Aynı şekilde Atina hegemonyasına da karşı koydu. Dilini ve kültürünü korumaya çalıştı. Büyük İskender'in fethinden sonra Antigonoslar, Ptolemaioslar ve Seleukoslar'ın egemenliğini yaşadı. Rodos Adası'nm yönetiminden sonra Roma'nın denetimine girdi. MÖ 42'de Roma'daki iç savaşlar sırasında Brutus'un yıkıma uğrattığı kent hemen hemen yeniden kuruldu. MÖ 43'te Pamphylia ile birlikte imparatorluk eyaletiydi. İmparator Neron döneminde kısa bir süre bağımsızlığını kazandı. 73-74'te ise yeniden Lykia-Pamphylia Eyaleti sınırları içine alındı. Bizans döneminde surlar onarıldı ve tepenin doruğuna bir manastır yapıldı. Kent Hıristiyanlık döneminde piskoposluktu. 7. yy'm sonundan 10. yy'm başına değin Arap akınlarıyla sarsıldı. Kent surları Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde olmak üzere üç kez onarılarak çeşitli eklerle güçlendirildi. Batıda ve güneyde MÖ 5. yy surlarının kalıntıları görülebilir. Güneyde, MÖ 2. yy'a ait Helenistik kapı yer alır. Bu kapının arkasında İmparator Vespasianus'a adanan Dor düzenli zafer kemeri görülebilir. Güneybatıda kentin ilk kurulduğu yer olan Lykia akropolisi vardır. Artemis'e ait olduğu düşünülen bir tapınağın kalıntıları ile bir Bizans kilisesi akropoliste yer alır. Kentin kuzeyindeki Roma akropolisinde ise görkemli bir manastır dikkati çeker. Lykia akropolisinin kuzeyinde 2. yy'a tarihlenebilecek bir Roma tiyatrosu vardır. Tiyatronun kuzeyindeki MS 2. ya da 3. yy'a tarihlenebilecek dörtgen planlı agora stoalarla çevrilidir. Agoranın doğu girişi iyi korunmuştur.

Antik kent asıl ününü birçoğu yurtdışında bulunan mezar anıtlarıyla kazandı. Nereidler Anıtı, Harpyler Anıtı, Payave Lahti, Aslanlı Mezar en tanınmışlarıdır. Kentin kuzeydoğu ucunda, Roma akropolisinin doğu eteğinde kaidesi görülen Aslanlı Mezar, bilinen en eski Lykia mezarıdır. MÖ 6. yy'a tarihlenen anıt mezarın kabartmaları British Museum'dadır. Tiyatronun batısındaki Harpyler Anıtı, 5,43 m yüksekliğindeki kule biçimli monolit kaidenin üzerindeki mezar odasında yer alır. Güneydeki Nereidler Anıtı, MÖ 5. yy'm sonuna tarihlenir. Yerinde yalnızca temelleri görülebilen anıt British Museum'dadır. Roma akropolisinin doğusundaki Payave Lahdi de (MÖ 4. yy) Birtish Museum'da sergilenen yapıtlardan biridir.

Kabartmaların bir bölümü İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde, diğer bölümü British Museum'da bulunan Yazıtlı Mezar Anıtı ya da Obelisk, Satrap Kherei'e aittir. MÖ 5. yy'a tarihlenen anıt mezar, dört yüzünde Lykia yazıtı bulunan bir kaide ile mezar odasından oluşur. Harpyler Anıtı'nm güneyindeki, MÖ 4. yy'a tarihlenen Lykia kule mezarı, Lykia mezarlarının özgün bir örneğidir. MÖ 4. yy'a ait bir başka kule mezar da Roma akropolisindedir. Tümü 6,39 m yüksekliğindeki anıt, monolit bir kaide ile mermer mezar odasından oluşur. Kent surları dışında kuzeyden doğuya doğru uzanan Roma dönemi nekropolünde, kaya mezarları ve lahitler çoğunluktadır.

Tags: Lykia kenti Kınık Köyü Kaş Xanthos