Kent, çok eski çağlardan beri surlarla çevrili önemli bir yerleşmeydi. Bu surlar, kentin zengin tarihine tanıklık eden cami, medrese, han vb yapıların yer aldığı eski kenti, dik yamaçlarla korunan doğu kesimi dışında günümüzde de çevreler. 19. yy'ın ikinci yarısından başlayarak bu eski çekirdeğin dışına taşan yerleşme, özellikle 1950'den sonra kuzeybatı ve batı yönlerinde gelişerek günümüzdeki görünümünü aldı.

İlkçağ'da Amida adını taşıyan Diyarbakır, Arami Bit-Zamani Krallığı'nın başkentiydi. MÖ 885'te Asur egemenliğine girdikten sonra önemini yitiren kent, Roma İmparatoru Constantinus tarafından genişletildi ve surlarla çevrildi. MS 359'da Sasani Kralı Şapur H'un zaptettiği kenti, İmparator Julianus (361-363) geri aldı ve surlarını sağlamlaştırdı.

İlk İslam fetihleri sırasında Müslüman Araplar'ın eline geçti (639) ve Amid adıyla anıldı, yoğunlaşan Bizans saldırıları nedeniyle surları onarıldı. 930'da Hamdaniler'in eline geçen kent, 978-984 arasında Büveyhiler'in yönetiminde kaldıktan sonra, Kürt kökenli Mervaniler'in başkenti olarak parlak bir dönemyaşadı. 1085'te halifenin veziri Fahrüddevle, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın kendisine verdiği kuvvetlerle Diyarbakır'ı ele geçirdi. Daha sonra Melik Kamil'in 1232'de Eyyubi topraklarına kattığı yerleşme, Eyyubiler ile Anadolu Selçuklulan arasında çekişme konusu oldu. 1240'ta Gıyasettin Keyhüsrev II tarafından zaptedilerek Selçuklu topraklanna katıldı.

Diyarbakır, 1394'te Timur tarafından ele geçirildi ve Akkoyunlu Kara Yülük Osman Bey'in yönetimine bırakıldı (1401). Akkoyunlular, Uzun Hasan tarafından Tebriz'e taşınıncaya değin başkentleri olan kenti imar ettiler. 1507'de Safeviler'in egemenliğine girdi. Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran'da Şah İsmail'e karşı kazandığı zaferin (1514) ardından, İdris-i Bitlisi'nin de yardımıyla Osmanlılar'a bağlandı.

Diyarbakır Kalesi:

Diyarbakır'ın zengin tarihine tanıklık eden yapıtların en ünlüsü Diyarbakır Kalesi'dir. 6 kilometreye varan sur uzunluğu ile dünyanın en uzun surlarından biri olarak tarihi geçmiştir. Hurriler döneminde kurulduğu sanılan İçkale, günümüzdeki biçimini Osmanlılar zamanında (1524-1526) yenilendikten sonra aldı. İçkale'de, kubbeli bir bazilika (Nesturi Kilisesi 6. yy), Kale Camisi, Sahabeler Türbesi, Artuklu Sarayı ve resmi binalar bulunmaktadır. 10-12 m yüksekliğinde, 3-5 m kalınlığındaki Dışkale surlarının uzunluğu 6 km kadardır. Surların köşelerindeki Evli (Ulu) Beden ve Yedikardeşler burçları; taş işçilikleri, yazıtları ve kabartmalarıyla 12. yy Anadolu-Türk mimarisinin en seçkin örneklerindendir.

Tags: Diyarbakır doğal güzellikleri Diyarbakır tarihi yerler Diyarbakır kalesi Diyarbakır