Ayvacık'ın güneybatısında, Behram Köyü'nün sınırlan içindeki antik kent.

Siyasal ve kültürel açıdan varlık gösterememiş Aiolia kentleri içinde, adını duyurabilmiş sayılı yerleşmelerden biridir. Kent, Lesbos (Midilli) Adası'ndaki Methymna kenti sakinleri tarafından MÖ 1000 yılında kuruldu. Burada MÖ 13. yy'da Hitit Kralı Tudhaliya IV'ün kurduğu, stratejik öneme sahip Assouvva vardı. Assouwa, Ege kentlerinin birliğine karşı, bölgedeki Hitit varlığının garantisiydi. MÖ 6. yy'ın İkinci yarısına değin Lydia, MÖ 549-479 yılları arasında ise Pers egemenliğinde kaldı.

Attika - Delos Deniz Birliği'nin üyesiydi. MÖ 5. yy'ın sonlarında, kent gittikçe büyüdü. MÖ 4. yy'da Pers kralına karşı ayaklanan Frigya Satrabı Ariobarzanes, burada yapılan savaşta bozguna uğradı (MÖ 365). Karia Satrapı Mausolos'un kısa süreli egemenliğini, ayaklanma sırasında Ariobarzanes'e yardım eden banker Euboulos'un yönetimi izledi (MÖ 360). MÖ 3S0'de, Atina'da öğrenim gören Platon'un öğrencisi Tiran Hermias yönetimi ele geçirdi. Hermias'ın egemenliği döneminde kent bir bilim merkezi haline geldi. Hermias'ın dostu, Platon'un bir başka öğrencisi Aristotales'in, Assos'ta üç yıl kalarak (MÖ 348-345) bir felsefe okulu kurduğu bilinmektedir. MÖ 334'te Büyük İskender tarafından işgal edildi. MÖ 244'te Bergama Krallığı'nın egemenliğine girdi. Bu dönemde Apollonia adını aldı. MÖ 133-MS 130 arasındaki Roma yönetimi sırasında siyasal merkezlerden biriydi. St. Paul, St. Luke, St. İgnatius gibi azizlerin kenti ziyaretleri yörede Hıristiyanlığın hızla yayılmasına yol açtı. St. John'un öğretilerini savunan St. İgnatius, bir süre Assos'ta yaşadı. İmparator Theodosius paganizmi yasakladığında, Athena tapımmın güçlü merkezlerinden olan kentteki tapınak tahrip edildi. Bizans İmparatorluğu döneminde piskoposluk merkeziydi. 1080'de Kutalmışoğlu Süleyman tarafından alındı. 1330'da Osmanlı topraklarına katıldı.

Antik kenti ziyaret edenler; Yunan, Roma, Bizans, Osmanlı yapılarını toprak üstünde görebilirler. Kentin en dikkat çeken bölümü, denize ve karaya egemen bir tepe üzerindeki Akropolis'tir. Akropolis'le birlikte tüm yerleşme, 3 km uzunluğundaki surla çevrilidir. MÖ 4. yy'a tarihlenen surların günümüze ulaşabilen bölümünde yükseklik 14 m'yi aşar. Her biri ayrı plan gösteren kent kapıları ve özenli duvar işçiliği, askeri mimaride ulaşılan aşamanın kanıtıdır. Akropolis Tepesi'nde, 283 m yükseklikte yer alan Assos Athena Tapmağı'ndan iki basamaklı podium, sütun başlıkları ve kaideleri, bazı mimari parçalar ören yerinde görülebilir. Tapınağın kabartmaları Paris, Boston ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergilenmektedir.

Agora, gymnasium ve tiyatro, Akropolis'in eteklerinde teraslar üzerindedir. Dört yandan çeşitli yapılarla çevrili agoranın kuzey ve güneyinde çok katlı stoalar yer alır. Kuzey stoası 111,52 m uzunluğunda, 12,42 m genişliğinde iki katlı bir yapıdır. Dor düzenindedir. Güneydeki Dor düzenli stoa ise üç katlıdır. Orta katında 13 dükkanlık bir kapalı çarşı bulunan stoanm en alt katında iki sarnıç ve 13 banyo odası vardı. Stoalar MÖ 3. yy'ın ikinci yarısına tarihlenmektedir. Agoranın batıdaki kemerli girişinin sağında, MÖ 2. yy'a tarihlenen tapınağın kalıntıları görülür.

Agora ile kentin batı kapısı arasında, MÖ 2. yy'a tarihlenen gyranasiumun kalıntıları görülür. Gymnasiumun, 32x40 m ölçülerinde, taş döşeli, dor düzenli sütunlarla çevrili avlusunun kuzeydoğusunda Bizans kilisesi, güneybatısında ise sarnıç yer alır. Agoranın güneyindeki MÖ 2. yy'a tarihlenen tiyatro, Roma çağında onarılmıştır. Bugün çok yıkık durumdadır. Kentin nekropolü, batı ve doğu kapılarından başlayan yolların iki yanında sıralanmış lahit ve mezar anıtlarından oluşur. Batı kapısının kuzeyindeki kemerli anıtın Publius Varius'a ait olduğu anlaşılmıştır. Nekropoldeki mezarlar, Helenistik ve Roma Dönemleri'ne tarihlenir.

Kentte 14. yy'a ait iki Osmanlı yapısının kalıntıları vardır. Akropolisin kuzeyindeki cami, Murat I döneminde yapılmıştır. Tuzla Çayı üzerindeki yerel taştan köprü üç gözlüdür. Sivri kemerli yan gözler 7 m, ortadaki göz 15 m yüksekliğindedir. Köprü bugün de kullanılmaktadır.

Filozofların kadim kenti: ASSOS

Bir zamanlar, Platon'un Öğrencilerinden filozof Hermias'ın yönetimini eline geçirdiği antik kent, adeta bir filozoflar kentine dönüşmüştü. Platon'un bir diğer öğrencisi ve Hermias'ın arkadaşı Aristo da bu şehre gelip oturanlardandı. Assos sırf bu nedenle görülmeye değer yerlerden biri. Athena Tapınağının sütunlarına dayanıp denizi seyrederken Aristoyu hatırlamak ne kadar heyecan verici olurdu.

Tags: Aiolia kentleri Agora Akropolis Assos