Bu sikkelerde Athena ve Apollon'un yanı sıra kentin simgesi nar betimlerine de rastlanmaktadır. MÖ 334'te Büyük İskender'e savaşsız teslim olan kent, daha sonra Mısır'da hüküm süren Ptolemaioslar'ın, MÖ 218'de Seleukoslar'm egemenliğine girdi. MÖ 188'deki Apameia Barışı ile Roma'nın bağımlısı Bergama Krallığı'na bırakıldı.

Ancak, Attalos H'un Güney Anadolu kıyılarını denetim altına almak için Attaleia'yı (Antalya) kurmasına karşın bağımsızlığını korudu. Kent MÖ 2. ve 1. yy'larda Roma ile iyi ilişkilerinden yararlanarak ticaretini geliştirdi ve ilk refah dönemini yaşadı. 3. yy'ın sonlarına doğru İsaurialı kabilelerin saldırıları sonucu geriledi. 5. ve 6. yy'larda piskoposluk merkezi olarak son parlak dönemini yaşadı. 7. yy ortalarından başlayarak Arap saldırılarına uğradı. 9. ve 10. yy'daki Arap akınları sonucu tahrip oldu ve terk edildi.

Kentin düzgün bloklardan oluşan göz alıcı surları, ilk parlak döneminde MÖ 188-102 arasında inşa edildi. Surların kara tarafındaki iyi korunmuş bölümleri, kulelerle güçlendirildi. Roma ve Bizans dönemlerinde onarılan deniz yönündeki surlar yıkık durumdadır. Kentin alanını daraltan yeni surlar ise Geç Roma döneminde, MS 4. yy'da yapıldı. Arkasında yarım daire biçiminde bir avlu bulunan ana kapı, Helenistik döneme tarihlenir.

Kent surları dışında, ana kapının karşısındaki anıtsal çeşmenin üç katlı cephesinin yalnızca harap durumdaki iki katı ayaktadır. Kentin suyu Melas (Manavgat) Çayı'ndan, on bölümlü, 32 km uzunluğunda su kemerleri ile getiriliyordu. 2. yy'da yapılan kemerlerin bir bölümü günümüzde de ayaktadır. Ana kapıdan başlayan iki ana caddeden biri güneye, günümüzde de kullanılan ötekisi kentin agorasına uzanıyordu. Agoraya giden yolun sağında kutsal çeşmeli bir yapı (5, 6. yy'lar), solunda peristilli evler yer almaktaydı. Kentin agorası, arkasında dükkanlar bulunan stoalarla çevriliydi.Agoranın ortasındaki yuvarlak bir yapının kalıntıları Tykhe Tapınağı olarak tanımlanır. Agoranın kuzeybatı köşesindeki 24 kişilik oturma yeri bulunan tuvalet iyi durumdadır.

Agora ve tapmak 2. yy'a tarihlenir. Agoranın bitişiğindeki tiyatro, Roma İmparatorluk döneminin tipik örneklerinden biridir. Geç Roma döneminde orkestrası bir korkulukla çevrilerek gladyatör gösterilerinin yapıldığı bir arena olarak kullanıldı. Tiyatronun 5. ve 6. yy'larda bir açık hava kilisesine dönüştürüldüğü anlaşılmaktadır.

Agoranın yakınındaki 5. yy'a tarihlenen hamamlar restore edilerek, Side Müzesi olarak düzenlendi. Hamamların yakınında, mermerden yapılmış bir çeşmenin alt bölümü yer almaktadır. 4. yy'da yapılan surlar üzerindeki anıtsal kapı sağlam durumdadır. Kapının içe bakan batı cephesine Vespasianus ve Titus anısına daha önce yaptırılmış bir anıt yerleştirilmiştir. Daha sonra bu anıt, kimi eklemelerle çeşmeye dönüştürüldü.

Tiyatro ile ana cadde arasındaki tapmak, Dionysos Tapmağı olarak tanımlanmaktadır. Ele geçen kalıntılarına bakılarak Erken Roma dönemine tarihlendirilmektedir. Tiyatrodan sahile uzanan sütunlu caddenin hemen sağındaki Hıristiyan bazilikasının bir bölümü korunabildi. Liman yakınındaki anıtsal görünümlü hamam kalıntıları 2. yy'a tarihlendirilmektedir. Kentin güney ucunda yer alan Apollon Tapmağı, Korint düzeninde bir peripterostur. Bu tapmağın yanındaki Athena Tapınağı da Korint düzeninde ve peripteros planlıdır. Apollon ve Athena tapmaklarının temelleri üzerine, 5. yy'da inşa edilen üç nefli bazilika geniş ölçüde tahrip olmuştur. Yine bu kesimde bulunan ay tanrısı Men'e ait tapmak, 3. yy'a tarihlendirilmektedir. Tapınağın yakınında bir Bizans çeşmesi vardır. Sütunlu caddenin güneyinde yer alan görkemli Side hamamları henüz kazılmadı. Tiyatronun güneydoğusunda, 4. yy surlarının dışında yer alan büyük yapı kompleksinin devlet agorası olduğu sanılıyor.

Kent surlarının dışındaki nekropolde, çoğu Roma döneminden birçok lahit ortaya çıkarıldı. Kentin batısında, zengin süslemeleri ve tapmak biçimindeki mimarisiyle dikkat çeken anıt mezar 3. yy'a tarihlenmektedir.

Side Müzesi:
Side ören yerinde, agoranın karşısında yer alan hamam kompleksi onarılarak müzeye dönüştürüldü ve 1963'te ziyarete açıldı. Müzede mimari parçalar, Helenistik dönem heykellerinin Roma kopyaları, imparator heykelleri, lahitler, sunaklar ve yazıtların yanı sıra Arkaik dönemden bir bazalt kazan, Nike, Herakles, Hermes heykelleri, Üç Güzeller Heykeli, Zeus'un Doğuşu ve İksion'un Cezalandırılışı'nm betimlendiği kabartmalar ile Eroslu lahit sergilenmektedir.

Antik kentin bulunduğu belde, turizm alanında gelişmiştir.

Tags: Side gezi yerleri Sidede tatil Side turizm Side